Anteb’in Ermeni,İngiliz ve Fransız Kuvvetlerine karşı verdiği mücadelenin kronolojisi
• 1918 30 Ekim: Mondros Ateşkes Antlaşması’nın imzalanması.
• 1918 6 Aralık: İngilizler Kilis’i işgal ettti.
• 1918 17 Aralık: İngilizlerin Antep’i işgal etti.

• 1919 13-14 Ocak: Maraş’tan Antep’e alışveriş için gelen Fransızca Öğretmeni Sedat Bey tutuklandı ve kısa süre sonra Mısır’a sürüldü.
• 1919 16-17 Ocak: İngilizlere direnmek isteyenler Alizade Ali Ağa’nın evinde bir toplantı düzenledi, sonuç alınamadı.
• 1919 23 Ocak: Akgöl ve arkadaşları tutuklandı.
• 1919 19 Mayıs: Mustafa Kemal, 9. Ordu müfettişi sıfatıyla Samsun’a çıktı. Ulusal Kurtuluş Savaşı’nın uygulayıcısı olacaktır.

• 1919 16 Haziran: Amasya Genelgesi (Tamimi) yayımlandı.

• 1919 7 Ağustos: On altı gün süren Erzurum Kongresi’ne 54 delege katıldı.
• 1919 4 Eylül: Sivas Kongresi açıldı.
• 1919 11 Eylül: Sivas Kongresi sonunda Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti kuruldu.
• 1919 15 Eylül: İngiltere ve Fransa Paris’te bir anlaşma imzaladı. Musul İngilizlere kalacak, petrolden Fransızlara yüzde 15 pay verilecek karşılığında Antep, Maraş ve Urfa Fransızlara bırakılacaktı.
• 1919 2 Ekim: İngilizler, Türklerin kongreler düzenleyerek örgütlenmelerini önlemek için Damat Ferit Paşa Hükumetiyle işbirliği yapmaya çalıştılarsa da, mücadeleyi yitirdiler.
• 1919 20-22 Ekim: İstanbul Hükumeti’nin temsilcisi Salih Paşa ile Temsilciler Kurulu adına Mustafa Kemal arasında süren üç günlük görüşmeler sonunda Anadolu’nun Osmanlı Hükumeti’nden istekleri kabul edildi.
• 1919 25 Ekim: Amasya’da Antep ve dolayının Suriye-Türkiye arasında tampon bölge olacağı ve Türkiye’ye bağlı olmaktan çıkarılacağı, bunun önlenmesi gerektiği yolunda görüş birliğine varıldığı haberi Antep’te duyuldu.
• 1919 29 Ekim: Fransız Kıtaları Antep’e girdi.
• 1919 30 Ekim: 317 günlük İngiliz dönemi sona ermiş oldu. Antep’te birbiri arkasından bir çok toplantılar oldu.
• 1919 1 Kasım: Antep’teki Türk memurları, işgale karşı ilk protesto yazısını Fransız Komutanına verdiler.
• 1919 3 Kasım: Fransızlar, Maraş’ta Ermenilere silah dağıtmaya başladılar. Bunu gören bir Türk polisi ve öğrenci hükumete haber vermek istedilerse de öldürüldüler. Bu silahıda Türklerin silah depolarından almışlardır.
• 1919 5 Kasım: İngilizlerin son askeri Antep’ten ayrıldı.
• 1919 6 Kasım: Temsil Kurulu Başkanı, üç şehrin işgalinin protesto edilmesini bir kez daha istedi.
• 1919 8 Kasım: Maraş’ta Fransızlar Ermeni askerlerini geri alacaklarını söyledilerse de, bunları kışlalarda tutuyorlardı.
• 1919 10 Kasım: Antep’in ünlü Maarif Bahçesi Kahvesindeki tiyatroda Türk polisi ile Ermeni askerleri arasında kavga çıktı. Bu yalnızca İslam Derneği tarafından protesto edildi.
• 1919 13 Kasım: Fransız Generali Querette, Antep, Urfa, Maraş halkına bir bildiri yayımlayarak Fransa’nın padişah izniyle Suriye, Kilikya ve Doğu bölgeleri üzerinde manda (himaye) kurduğunu anlattı.
• 1919 19 Kasım: Antep Belediyesi’nin protestosu Londra’ya gönderildi.
• 1919 23 Kasım: Antep Cemiyet-i İslamiye Derneği halkın katıldığı bir gösteri düzenledi ve bir protesto verdi.
• 1919 26 Kasım: Fransız Yüzbaşı’sı Andrea Maraş’a geldi.
• 1919 27 Kasım: Fransızların Maraş Valiliği görevine getirdikleri Andrea, kaledeki Türk Bayrağını bir Türk Polisine zorla indirtti.
• 1919 5 Aralık: Antep’teki Fransız Komutanı, Türk polis ve jandarma kuvvetlerinin kendi emrine girmesini iletti.
• 1919 9 Aralık: General Qenette Antep’e geldi.
• 1919 12 Kasım: Albay Regnier ile karargahanın Antep’e girişi Antepliler tarafından protesto edildi.
• 1919 14 Aralık: General Querette’in Antep’e giriş törenine Antep ileri gelenlerin tümü katılmadı.
• 1919 17-20 Aralık: Antep’e gelen Fransız birlikleri, her zamanki gibi İslam Derneği’nce protesto edildi.
• 1919 21 Aralık: Fransız işgaline karşı propaganda yürütülüyordu.
• 1919 30 Aralık: Osmanlı İstiklal Günü (Osmanlı Devleti’nin Kuruluşu’nun 620. Yılı) Antep, Maraş ve Urfa’da kutlandı.
• 1920
• 1920 12 Ocak: Çatalmaz ve Sakçagözü’nde çatışma yaşandı.
• 1920 13 Ocak: Fransız tümeni kurmayı ile bir top bataryası, bir piyade bölüğü Antep’e geldi.
• 1920 20 Ocak: Karayılan (Molla Bey), Fransız Birliği’ni Karabıyıklı ve Aksu arasında tuzağa düşürdü. Bu olay şehir dışında ilk ve son başarıdır.
• 1920 21 Ocak: Mehmet Kamil’in şehit edilmesi. (Şehit Kamil)
• 1920 3 Şubat: Kilis’ten Antep’e haraket eden iki bölüğün himayesindeki 150 arabalı bir Fransız erzak kolu Şahin Bey kuvvetleri tarafından Kertil’de pusuya düşürülerek Kilis’e geri dönmek zorunda bırakıldı.
• 1920 6 Şubat: Şahin Bey, Antep’in Çapalı köyü’ne geldi.
• 1920 7 Şubat: İslahiye’den gelen bir Fransız birliği, Maraş’ın 5 km. yakınında Kertil’de gecelik karargahını kurdu.
• 1920 18 Şubat: Fransız Kuvvetleri Kertil’den geçmeyi bir kez daha denediler, fakat Şahin Bey kuvvetlerince mağlup edilerek Kilis’e geri çekildiler.
• 1920 24 Mart: Antep Heyet-i Merkeziyesi, Kilis Kuvayi Milliyesinden bir şifre aldı. Bu şifrede Katma’dan Kilise 6000 kadar mühim ve karışık bir kuvvetin geldiği, Fransız Karargahındaki telaş ve hareketten, bir çok arabaların şose üzerinde toplanışından Antep için kuvvetli bir nakliye kolunun hazırlanmakta olduğu bildirildi.
• 1920 26 Mart: Fransız kuvvetleri Kilis’ten Antep’e doğru hareket etmeye karar verdi. Öğleye doğru Kilis Kuvayi Milliyesi ile Fransız kuvvetleri arasında bir çatışma yaşanmış ve çatışma saat 15:00’e kadar devam etmiştir. Fransız kuvvetleri o geceyi Sinap köprüsü etrafına ordugah kurarak geçirdi.
• 1920 28 Mart: Fransızlar Şahin Bey’in kuvvetleri üzerine son kez top ve makineli tüfenklerle saldırdılar. Elmalı Köprüsü üzerinde yaşanan çatışmada Şahin Bey, şehit düştü.
• 1920 1 Nisan: Kilis’ten Antep’e gelen Kolonel Andrea, tekrar Kilis’e dönmek için yola çıktığı zaman Maraş’tan Burç Köyüne gelen Kuvayi Milliye Kumandanı Kılıç Ali Bey maiyetindeki makineli tüfeklerle donanmış kuvvetle, Antep’e bir buçuk saatlik mesafede olan Balaban mevkiinde düşmanı çevirdi. Bu baskından Fransızlar, büyük rütbeli bir subay ve yirmiden fazla ölü bırakarak, Bostancık’a doğru yürüyüşe devam etti.
• 1920 2 Nisan: Milli Kuvvetler tarafından Fransızlara ikinci bir baskın yapıldı. Fransız komutanı Antep Mutasarrıfı ile görüşerek Düztepe’yi işgal eden Türk kuvvetlerinin çekilmelerini, aksi halde topçu ateşi altına alınacağını bildirdi.
• 1920 3 Nisan: Bütün cephelerde ateş devam etti, Kilis istikametinden gelen uçak, şehir üzerinde uçarak keşifte bulunmak istedi; fakat milli kuvvetlerin ateşi ile uzaklaştırıldı.
• 1920 4 Nisan: Kılıç Ali, maiyetiyle beraber şehre geldi; müdafaa hatlarını gezdi, şehirde mevcut kuvvetleri bu duruma göre görevlendirdi. Kendisine yardımcı olarak Kilisli Jandarma Yüzbaşısı Arslan Beyi seçti.
• 1920 6 Nisan: Fransızlar, Kozanlı taraflarında bulunan mahallelere karşı taarruzda bulundu. Bazı mahalleleri ele geçirdiler.
• 1920 11 Nisan: Kılıç Ali, hariçteki teşkilatı takviye ve savaş malzemelerini incelemek, halkın ve milli kuvvetlerin ihtiyaçlarını temin etmek amacıyla yerine Kilisli Arslan Bey’i bırakarak Antep dışına çıktı.
• 1920 15-16 Nisan: Fransız kuvvetleri şehrin doğu ve güneyinde Hacıbaba, Acemkaya, Cunut sırtlarını işgale muvaffak oldu ve topçu ateşleriyle şehri döğmeye başladı. Şehrin 200 metre mesafe uzağında bulunan Makas Mağarası civarındaki tepeleri kuşattılar.
• 1920 17 Nisan: Şehrin batı kısmındaki Battal Höyük, Garaf ve İbrahimli sırtları işgal edildi. Bu suretle Antep’teki kuvvetler fazla miktarda takviye edildiği gibi Antep şehride Fransızlar tarafından muhasara altına alınmış oldu.
• 1920 24 Nisan: San Remo Antlaşması imzalandı.
• 1920 26 Nisan: Mağarabaşı Savaşı.
• 1920 27 Nisan: Kafkas Alayından tertip olunmuş tabur Sarımsak Tepe gerilerine gelerek Norman’ın tahliye ettiği bütün sırtları işgal etti. Kılıç Ali Bey, o gün maiyeti ile ikinci defa şehre girdi.
• 1920 29 Nisan: Kafkas Alayının topları Cunut sırtlarında ilk defa Mardin Tepe, Kurbanbaba, Kolej sırtlarını bombarduman etmeye başladı. Bu topçu ateşi, Kolej’deki Fransız topçuları ile karşılaştı.
• 1920 30 Nisan: Debieuvre kıtası da Antep’ten uzaklaştıktan sonra Mardin Tepe, Kurbanbaba hariç olmak üzere şehrin bütün etrafı Millî Kuvvetler tarafından zaptedildi; bu kez de Fransızlar, Millî Kuvvetlerin kuşatması altına girdi.
• 1920 1 Mayıs: Milli kuvvetler Mardin Tepesinin güneyindeki Karataş denen tepeleri işgal derek buradan Kurbanbaba üzerine bir gece hücum tertip etti.
• 1920 2 Mayıs: Kurbanbaba Taarruzu başladı.
• 1920 8 Mayıs: Büyük bir düşman kuvvetinin Kilis’ten çıkarak Antep’e geleceği haberi alındı. Binbaşı Hamdi Bey kumandasındaki Türk kuvvetleri, Fransızlardan 2 bin esir ve iki savaş topuna el koydu.
• 1920 12 Mayıs: Kılıç Ali Bey, milletvekili seçilerek Ankara’ya çağrıldı.
• 1920 22 Mayıs: Düşman kuvvetlerinin Kertil’den çıkarak Ulumahsere Köyü istikametinde yürüdüğü görüldü ve çarpışma başladı.
• 1920 22 Mayıs: Türk kuvvetleri Maraş’a doğru çekilmeye mecbur kalmıştı. Bu sırada Karayılan Sarımsak Tepe’ye taarruz ile düşman siperlerine girmeye muvaffak oldu.
• 1920 24 Mayıs: Karayılan’ın şehit düşmesi.
• 1920 28 Mayıs: Ankara ile Fransa arasında mütareke imza edildi. Erkan-ı Umumiye Reisliği, Antep mutasarrıflığına çektiği telgrafta: ‘‘Antep şehri Fransızlar tarafından terk edilmek ve orada bulunan Fransız müfrezesi Antep haricine ordugahını ikame etmek üzere çekilecektir’’ diye belirtildi.
• 1920 4 Haziran: Ankara hükümetinden, Antep Askerlik Dairesi Başkanı İrfan Bey’e gönderilen telgrafta: “Antep’in Fransızlar tarafından acilen tahliyesi lazımdır. Antep’te top menzili dahilinde hiçbir Fransız Ordugahı bulunmasına muvafakatedilemez.” denildi.
• 1920 20 Haziran: 2.Kolordu Kumandanlığına Selahaddin Adil Paşa’yı tayin edildi. Kolordu’ya bağlı Antep mıntıka Kumandanlığına ise Miralay İrfan Bey getirildi.
• 1920 26 Temmuz: 2. Kolordu Komutanı Selahaddin Adil, Antep’i kurtarmak amacıyla bir saldırı düzeni için Maraş’a hareket ederek Antep’in 12 km kuzeybatısındaki Sam Köyü’ne geldi.
• 1920 28 Temmuz: Antep’te bulunan Bölge Komutanı İrfan Bey, Heyet-i Merkeziye Başkanı Ferit Bey ve arkadaşlarından bazıları bu köye giderek Kolordu Komutanıyla temasa geçtiler.
• 1920 13 Ağustos: Karatarla Camii’nde genel bir toplantı yapıldı.
• 1920 21 Ağustos: Fransızlar, Dülük Tepe’yi aldılarsa da, ertesi gün yapılan saldırı ile geriye alındı.
• 1920 4-5 Eylül: 24. Alay Nizip’teki Fransızlara gece yarısı bir baskın yaparak birçok zaiyat verdirdi. Antep ve civarına bombardıman devam ediyordu.
• 1920 10 Eylül: Fransızlar şehir içinde, Çınarlı Camii’nin bulunduğu bölgedeki Türk kuvvetlerine taarruza geçti.
• 1920 19 Eylül: Akçakoyunlu’dan Antep’e Fransız takviye kuvvetleri gönderilmek için hazırlıklar yapıldı. 9. Alay’ın 1. Taburu ve 24. Alay’ın 3. Taburu, Nizip Millî Taburu ile Birecik Millî Bölüğü, Kâhta ve Samsat Millî Müfrezelerinden kurulu Türk kuvvetleri Nafak Boğazı’nda düşmanı karşıladı.
• 1920 3 Ekim: Uçaklar vasıtasıyla şehrin çeşitli mahallelerine Türkçe yazılı beyannameler atıldı. Bu beyannamelerde; “Fransızların sulh isteklerinden, kimsenin namusuna ve dinine dokunulmayacağından, refah ve hürriyete kavuşacaklanndan, Ali Şefik’in bir soyguncu olduğundan, teslim olmak isteyenleri Fransızların memnuniyetle kabul edeceklerinden…” bahsediliyordu.
• 1920 5 Ekim: Şehir dışında Selahaddin Adil Bey komutasında 2. Kolordu namıyla iki tümenlik bir kuvvet teşkil edildi.
• 1920 14 Ekim: Fransız kuvvetleri Çınarlı Cephesinde topçu ve piyade birlikleriyle hücum ettiler, ancak bu hücumlar geri püskürtüldü.
• 1920 3 Kasım: 5. Tümen’in Urfa’dan Antep’e hareket etmesi kararlaştırıldı. 5. Tümen Antep bölgesine giderken, 12 Kasım’da Akçakoyunlu’dan Antep’e gelmek üzere yola çıkan Fransız kafilesine, Akçakoyunlu ile İkiz Kuyu arasında taarruz edecekti. 5. Tümen, düşman kuvvetlerine yakın olduğu için başarı ümit edilmekteydi. Fransızlar daha önceden casusları vasıtasıyla durumdan haberdar oldu.
• 1920 21 Kasım: Goubeau birlikleri Antep’e geldi.
• 1920 1 Aralık: Fransız kuvvetleri tarafından topçu ve piyade ateşleriyle kuzey mıntıkasındaki Türk mevzilerine karşı süratli bir taarruz hareketi başladı. Bu arada Goubeau, Özdemir Beye bir mektup yazarak şehrin teslimini istedi.
• 1920 18 Aralık: Goubeau Fırkası Antep şehir içi Türk kuvvetlerini muhasara altına aldı. Halep’in güneydoğu bölgesinde yaşayan Türk halkının Fransızlara karşı ayaklanması üzerine, General Goubeau Fırkası, Antep’ten ayrılmak zorunda kaldı.
• 1920 19 Aralık: Özdemir Bey, Beylerbeyi’nin doğu ve batısından Hacı Baba, Çıksorut istikametinde taarruz etme kararını verdi. Ancak şehirdeki kuvvetlere haber göndermek mümkün olmadığından, hareket 20 Aralık gecesine bırakıldı.
• 1920 23 Aralık: Fransız kuvvetleri Dülük-Su Boğazı mıntıkasına hareket etti. Millî Kuvvetler bu defa da Fransız kuşatmasından kurtularak Dülük’ün Kuzeyindeki tepelere çekildi
• 1920 .27 Aralık: Hacı Baba üzerine taarruz eden 5. Tümen’in ileri harekatını, düşmanın şiddetli ve devamlı topçu ateşi durdurdu.
• 1921
• 1921 1 Ocak: Antep’te açlık dayanılmaz boyutlara ulaştı.
• 1921 6 Ocak: Generalkurmay Başkanlığının verdiği karar doğrultusunda 2. Kolordu, Sam Köyü’nde toplandı. Alınan karar doğrultusunda Akçakoyunlu’dan gelecek olan düşman kafilesine taarruz edilmesi uygun görüldü.
• 1921 16 Ocak: Fransız Konvoyu, Akçakoyundan binbaşı (Knal de Mari)’nin kumandasında Anteb’e doğru hareket etti.
• 1921 19 Ocak: İkiz kuyu Muharebesi.
• 1921 20 Ocak: Nizamiye fırkaları sonuç elde edemeyince Nizip’in batısında tekrar Antep’in kuzey ve doğusundaki ordugâhlarına geçerken Fransız nakliye kolu da Antep’e girdi.
• 1921 26 Ocak: Sevr Antlaşması imzalandı.
• 1921 2 Şubat: Savunma Kuvvetleri temsilci olarak Mehmet Ali Efendi’yi, savunmada yaşanan sıkıntıları anlatmak üzere Kolordu Kumandanlığına gönderdi.
• 1921 6-7 Şubat: 2. Kolordu, kesin bir çıkış taarruzu yapma kararını aldı. Antep dışına çıkacak aileler Ahmed Çelebi’de toplandı.
• 1921 8 Şubat: Antep’e ‘‘Gazilik’’ ünvanı verildi.
• 1921 9 Şubat: 11 maddelik bir teslim anlaşması düzenlendi. Fransızlar sessiz ve törensiz bir şekilde şehrin önemli mevkilerini işgal etti.
• 1921 13 Şubat: Fransızlar Adana’da, Antep’in düşüşüne dair resmi bir tebliğ yayınladılar. Bu tebliğde: “Bütün şartları kabul eden Kemalist müdafaacılar 9 Mart 1921 tarihi sabahı bir teslim mukavelesi imza etti” deniyordu.
• 1921 23 Şubat: Londra Konferansı yapıldı.
• 1921 11 Mart: Fransa Hükümeti Londra Konferansı hükümlerini dikkate almayarak Türk Murahhas Heyeti Başkanı Bekir Sami Bey ile bir anlaşma yaptı. 11 Mart 1921 tarihli Briand-Bekir Sami Anlaşması ile Fransızlar, güney cephesindeki çarpışmalara son vermeyi ve Sevr’den farklı olarak Urfa ve Antep’i Türkiye’ye bırakmayı kabul ediyorlar, lâkin buna karşılık Elazığ, Diyarbakır ve Sivas bölgelerinde birtakım ekonomik ayrıcalıklar kazanıyorlardı.
• 1921 21 Ekim: Ankara Antlaşması imzalandı. Fransa Ankara Hükümeti’ni tanıdı ve ona Kilikya’yı iade etti. M. Kemal ‘‘Nutuk’’ta Türk-Fransız Antlaşması için: ‘‘Bu antlaşma ile siyasî, iktisadî, askerî vs… hiçbir hususta istiklalimizden hiçbir şey feda etmeksizin, vatan topraklarımızın kıymetli parçalarını işigalden kurtarmış olduk. Bu antlaşma ile millî davamız ilk defa olarak Batı Devletlerinden biri tarafından kabul ve ifadeedilmiş oldu’’ şeklinde sözleriyle fikirlerini beyan etti.
• 1921 25 Aralık: Antep Fransız ve Ermeni Askeri Kuvvetlerinde kurtularak Hürriyetine kavuştu

Leave a Comment

Your email address will not be published.

You may also like